ธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อความดับทุกข์นั้น เป็นธรรมที่ผู้ต้องการความพ้นทุกข์ต้องลงมือปฏิบัติด้วยตนเอง และธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้มากมายนั้น เกือบทั้งหมดเป็นแนวทางการปฏิบัติ เพียงแต่มีระดับสูง-ต่ำ ละเอียด-หยาบ ตามอัธยาศัยของผู้ฟังธรรมซึ่งแตกต่างกัน

แต่ธรรมทั้งหมดซึ่งมากมายนั้น สามารถประมวลลงในธรรมบทเดียวคืออริยสัจจ์ 4 ประการ ดังที่พระศาสดาทรงกล่าวว่า “ธรรมทั้งปวงรวมลงได้ในอริยสัจจ์ เหมือนรอยเท้าสัตว์ทั้งปวงที่รวมลงได้ในรอยเท้าช้าง” (ในยุคของท่านไม่มีสัตว์บกที่โตกว่าช้าง)

ธรรม เป็นสิ่งละเอียดอ่อนและลึกซึ้ง แต่ไม่ลึกลับ เป็นทั้งตัวกฏธรรมชาติและปรากฏการณ์ตามกฏของธรรมชาติ ผู้เข้าใจธรรมคือเข้าใจกฏของธรรมชาติและปรากฏการณ์ของธรรมชาติ ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวง

กฏของธรรมชาติ คือความเป็นจริงที่แน่นอนไม่เปลี่ยนแปลง คือหลักธรรมคำสอนทั้งหลายของพระพุทธเจ้า เช่นอริยสัจจ์ ปฏิจจสมุปบาท และไตรลักษณ์

ปรากฏการณ์ของธรรมชาติ คือสิ่งที่ปรากฏภายใต้กฏของธรรมชาติ ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นความเปลี่ยนแปลงทั้งสิ้น เช่นลาภ ยศ สรรเสริญ สุข ความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย ความพลัดพรากจากสิ่งที่รัก การประสบกับสิ่งที่ไม่ชอบใจ และความไม่สมปรารถนา

1. วัตถุประสงค์ของการปฏิบัติธรรม

พระพุทธเจ้าทรงสอนว่า ศาสนธรรมของพระองค์จำกัดอยู่ในเรื่อง
ทุกข์กับความดับทุกข์เท่านั้น และทุกข์ที่ปฏิบัติธรรมแล้วพ้น
ได้ในปัจจุบันคือทุกข์ทางจิต ส่วนทุกข์ทางกายเป็นสิ่งที่หนีไม่พ้น
เพราะกายมีอยู่แล้วด้วยผลของกรรมเก่า