สำหรับผมเองเคยฝึกเตโชกสิณ อาโลกกสิณ และอาโปกสิณครับ แต่ตอนหลังๆ มานี้มุ่งเจริญสติปัฏฐานเป็นหลัก และทำความสงบด้วยอานาปานสติ ที่จริงกสิณก็มีประโยชน์หลายอย่าง ยามจวนตัวเอาไว้ใช้ได้ดีเหมือนกันครับ เช่นคราวหนึ่งขึ้นรถทัวร์มาจากศรีเชียงใหม่ หนองคาย แอร์เสีย อากาศก็ร้อนจัด แถมคนเมาอาเจียนเหม็นไปทั้งรถ ห้องน้ำก็เหม็นสุดขีด ผมหายใจไม่ออกก็ลองใช้กสิณแสงสว่างส่องทะลุหน้าต่างกระจกรถออกไป แล้วทำความรู้สึกเหมือนรถไม่มีกระจกหน้าต่าง แล้วพลิกจิตให้เป็นมหัคคตจิต คือกว้างใหญ่ แล้วหยุดจิตอยู่กับความว่างเปล่ากว้างขวางนั้น สบายอยู่ตลอดคืน พอเช้ารถถึงกรุงเทพฯ คนอื่นๆ อาการร่อแร่ปางตาย แต่ผมรู้สึกสดชื่นเหมือนพักผ่อนสบายมาทั้งคืนท่ามกลางอากาศที่ปลอดโปร่ง

เรื่องของจิตนั้น มีอะไรน่าเรียนรู้มากมาย และไม่ใช่นิทานหลอกเด็กด้วย แต่วิชาอะไรก็สู้วิชาปลดเปลื้องจิตออกจากทุกข์ไม่ได้ ตั้งใจศึกษากันเข้าเถอะครับ มีประโยชน์อย่างอธิบายไม่ถูกทีเดียว [5 มี.ค. 2542]